19.09.2020 სიღრმისეული ჟურნალისტური ნამუშევრები

წყლის რესურსები და ევროკავშირის პოლიტიკა /Su resursları və Avropa İttifaqının siyasəti

მტკნარი წყლის რესურსები საქართველოს ერთ-ერთ ძირითად სიმდიდრეს წარმოადგენს. მთლიანად საქართველოს მტკნარი წყლის რესურსები წარმოდგენილია: მდინარის ჩამონადენის ზედაპირული და მიწისქვეშა მდგენელებით, მიწისქვეშა წყლებით რომლებიც არ მონაწილეობენ მდინარის ჩამონადენში და უშაუალოდ ხვდებიან ზღვაში, მყინვარების, ტბების, ჭაობების და წყალსაცავების წყლები, რომლებიც ნაწილობრივ მონაწილეობენ მდინარის ჩამონადენის ფორმირებაში.

მრავალწლიურ დაკვირვებათა შედეგად საქართველჴში არსებული წყლის რესურსები ობიექტების მიხედვით შემდგენაირადაა განაწილებული: ზედაპირული ჩამონადენი 31%, ტრანზიტული ჩამონადენი 9%, ტბები 0,7%, მიწისქვეშა ჩამონადენი 22%, წყალსაცავები 3,3%, მყინვარები 30%, ჭაობები 2%, სხვა 2%. მიღებული წყლის რესურსების მოცულობის საშაულო წლიური სიდიდეები. მტკნარი წყლის ეს რესურსები წარმოადგენენ განახლებად რესურსებს, რომლებიც ატმოსფერული ნალექების ხარჯზე ფორმირდებიან . მხოლოდ მყინვარებში მოქცეული წყლის მარაგის 96%-ი წარმოადგენს საუკუნოვან მარაგს, რომელიც არ მონაწილეობს წყლის ყოველწლიურ წრებრუნვაში. [წყარო: „წყლის რესურსები“, ავტორი: ვაჟა ტრაპაიძე]

წყლის რესურსებს ჩვეულებრივ უწოდებენ რომელიმე ტერიტორიის ზედაპირულ და მიწისქვეშა წყლების მარაგს. სახელმძღვანელოებში ხშირად ვხვდებით განმარტებას, რომ წყალი არის წყალბადისა და ჟანგბადის შენაერთი, რომელიც გამოიხატება ფორმულით H 0 H2 O. აქ ლაპარაკია იდეალურად სუფთა წყალზე, რომელიც ბუნებაში გვხვდება და ყოველთვის შეიცავს მყარი ნივთიერებების და გაზების გარკვეულ რაოდენობას გახსნილი სახით. როგორც 200 წლიანმა კვლევამ გვიჩვენა, ზემოდმოყვანილი განმარტება არასრულია და შეესაბამება საწყის ცოდნას წყლის შესახებ. ცნობილია, რომ 70 კგ წონის მოწიფული ადამიანის ორგანიზმი 65-70%-ით შედგება წყლისგან. ცხიმოვან ქსოვილებში და ძვალში 33% წყალია, კუნთებში 77%, ფილტვებსა და თირკმელებში 80 %, ნერვულ ქსოვილებში 84%, მათ შორის 85 % ბიულოგიური პლაზმა შეიცავს 90 % წყალს.

„წყლის რესურსები ითვლებიან განახლებად ბუნებრივ რესურსებად, ოღონდ ამისათვის დღევანდელ ეკოლოგიურ ვითარებაში საჭიროა შესრულდეს ორი პირობა: 

ა) არ იხარჯებოდეს ზედაპირული და მიწისქვეშა წყლის მარაგის ის ნაწილი, რომელსაც ჩვეულებრივ საუკუნებრივ მარაგს უწოდებენ (მყინვარები, ტბები, და სხვა).

ბ) ბუნებრივი წყლის დაბინძურება ადამიანის სამეურნეო მოქმედების შედეგად იმ მაშტაბებით, რომელიც გამოიწვევს შეუქცევადი პროცესებს ჰიდროსფეროში, არ მოხდება.

წყლის რესურსების უშუალო და ძირითად წყაროს, საიდანაც ყველაზე ფართე გამოყენებას პოულობს წყალი, სადღეისოდ წარმოადგენენ ზედაპირული მტკნარი წყლები –მდინარეებში, წყალსაცავებში, ტბებში, არხებში. გარდა ამისა გაცილებით მცირე რაოდენობას მიწისქვეშა მტკნარი წყლების, რომელიც პირველ ყოვლისა გამოიყენება სასმელ წყაროდ და კომუნალურ – საყოფაცხოვრებო მიზნებისათვის“ – წყარო: „წყლის რესურსები“, ავტორი: ვაჟა ტრაპაიძე.

წყლის თემაზე საუბრისას აუცილებელია, გავეცნოთ ევროკავშირის წყლის პოლიტიკას. ევროკავშირის ბევრი ქვეყნისათვის წყლის პოლიტიკის განსაზღვრის ძირითად საბაზო დოკუმენტს ევროკავშირის შესაბამისი დირექტივები წარმოადგენს. ევროდირექტივებში განსაზღვრულია წყლის მართვისა და დაცვის ძირითადი პრინციპები. ამ დირექტივებზე დაყრდნობით და მასთან შესაბამისობაში ყალიბდება წევერი ქვეყნების ეროვნული კანონმდებლობა წყლის სფეროში. ევროპარლამენტისა და ევროსაბჭოს 2000 წლის 23 ოქტომბრის ჩარჩო დირექტივა „წყლის შეახებ“ წყლის პოლიტიკის სფროში ევროპის კანონმდებლობის ყველაზე მთავარ და მნიშვნელოვან დოკუმენტს წარმოადგენს დირექტივა განსაზღვრავს წყლის პოლიტიკას ევროკავშირის წევრი ქვეყნებისათვის და ამდენად წარმოადგენს ჩარჩო კანონს რომელიც უზრუნველყოფს წყლის მართვასა და დაცვას თანამეგობრობის ქვეყნებში.

„წყლის შესახებ“ ჩარჩო დირექტივა ქმნის ზედაპირული წყლების, გარდამავალი და სანაპირო წყლებისა და მიწისქვეშა წყლების მართვის საფუძველს, კერძოდ უზრუნველყოფს წყლის ობიექტების დეგრადაციის თავიდან აცილებას დაბინძურების შემცირებას და აღკვეთას, წყლის მდგრადი მოხმარების სტიმულირებას, წყლის ეკოსისტემების მდგრადობის გაუმჯობესებას, წყალდიდობების და გვალვების შედეგების ლიკვიდაციას. დირექტივის მიხედვით ევროკავშირის წევრი ქვეყნები ვალდებულნი არიან მოახდინონ მათი ტერიტორიის ფარგლებში არსებული მდინარეთა აუზების იდენტიფიცირება, ასევე ტრანსაზსაზღვრო აუზების იდენტიფიცირება, რომლებბიც ორი ან მეტი ქვეყნის ტეროტორიაზეა განფენილი, ასევე მოაგვარონ შესაბამისი ადმინისტრაციული საკითხები.

წევრმა ქვეყნებმა უნდა უზრუნველყონ:

ზედაპირული წყლების ხარისხის დეგრადაციის აღკვეთა; ზედაპირული წყლის ობიექტების დაცვა, გაუმჯობესება და აღდგენა და წყლის მაღალი ხარისხის უზრუნველყოფა;  ჩამდინარე წყლებით გამოწვეული დაბინძურებისა და და სახიფათო ნივთიერებების ჩაშვების შემცირება; მიწისქვეშა წყლების დაცვა; ხარისხის გაუმჯობესება და აღდგენა; მიწისქვეშა წყლების დაბინძურებისა და დეგრადაციის აღკვეთა; მიწისქვეშა წყლების მოხმარებას და აღდგენას შორის თვითბალანსის უზრუნველყოფა.

წყლის რაციონალურად მოხმარების უზრუნველსაყოფად წევრმა ქვეყნებმა უნდა შეიმუშავონ ადექვატური წამახალისებელი მექანიზმები წყლის მოხმარებისათვის. ამასთან წევრმა ქვეყნებმა უნდა უზრუნველყონ დაინტერესებული მხარეების აქტიური მონაწილეობა ამ დირექტივის განხორციელბის პროცესში და კერძოდ აუზების მართვის გეგმის შემუშავებაში, განხილვასა და განახლებაში. დირექტივის თანახმად ევროპარლამენტმა და ევროსაბჭომ უნდა შეიმუშაოს სპეციალური ღონისძიებები გარკვეული ნივთიერებებით ან ნივთიერებათა ჯგუფებით წყლის დაბიძნურების წინააღმდეგ, რომლებიც მნიშვნელოვან საფრთხეს წარმოადგენენ წყლის გარემოსათვის, მათ შორის სასმელი წყლისათვის.მასალა მომზადდა “კავკასიის გარემოსდაცვითი ორგანიზაციების ქსელის” (CENN) მხარდაჭერით, პროექტის ფარგლებში: “ინფორმაცია ცვლილებებისთვის – წყლის, სანიტარიის და ჰიგიენის სტანდარტების პოპულარიზაცია დმანისის, მარნეულის, წალკის და თეთრიწყაროს მუნიციპალიტეტებში.”QvemoQartli.geმასალის გამოყენება შეგიძლიათ, მხოლოდ, ვებგვერდის მითითებით

Şirin  su resursları Gürcüstanın əsas zənginliyindən biridir. Bütün Gürcüstanda şirin su resursları bunlardır: Səthi  və yeraltı axan çaylar, çayın axınında iştirak etməyən və dənizə tökülən yeraltı sular, müəyyən qədər çay axının əmələ gəlməsində iştirak edən buzlaqlar, göllər, bataqlıqlar və su anbarları və yeraltı sular.

Çoxillik əlaqələndirmə nəticəsində Gürcüstnda olan su resursları obyektlərə əsasən belə bölünüb: səth axını 31%, tranzit axını 9%, göllər 0,7%, yeraltı axın 22%, su anbarları 3,3%, buzlaqlar 30%,bataqlıqlar 2%, başqa 2%. Əldə olunan su resurslarının həcminin illik orta zənginlikləri. Şirin suların bu resursları afmosfer çöküntüləri hesabına formalaşmış yenilənən resurslardır. Yalnız buzlaqlarda yığılmış su ehtiyatının 96%-i əsrlik ehtiyatdır və suyun illik dövriyyəsində iştirak etmir. (Mənbə: “Su resursları”, müəllif: VajaTrapaidze)

Hər hansı ərazinin səthi və yeraltı su ehtiyatını adi su resursu adlandırırlar. Dərsliklərdə tez-tez izahata rast gəlirik ki, su hidrogen və oksigen birləşməsidir və HO H2O formulu ilə təsvir olunur. Burada təbiətdə rastlaşdığımızvə həmişə açıq şəkildə bərk maddələrin və qazların müəyyən miqdarından ibarət olan ideal, təmiz sudan söhbət gedir. 200 illik araşdırmanın nəticəsinə görə, yuxarıda verilən açıqlama natamamdır və su haqqında ilkin bilgilərə uyğundur. Məlumdur ki, 70 kq çəkidə yetişmiş insan orqanizminin65-70%-i sudan ibarətdir. Yağlı toxumalarda və sümüklərdə 33%, əzələlərdə 77%, ağciyər və böyrəklərdə 80%, sinir toxumalarında 84% su var, eləcə də  bioloji plazmanın 85%-90%  sudan ibarətdir.

“Su resursları yenilənən təbii resurs olaraq hesab olunurlar, ancaq bunun üçün bugünkü ekoloji vəziyyətdə iki şərt yerinə yetirilməlidir:

a)      Səthvə yeraltı su ehtiyatının adi əsrlik ehtiyatı adlanan hissəsi sərf olunmamalıdır (buzlaqlar, göllər və.s)

b)      İnsanın hərəkəti nəticəsində hidrosferdə idarəolunmaz proseslərin yaranmasına səbəb olacaq miqyasda təbii suyunçirkləndirilməsiolmasın.

Suyun isitfadə etmək üçün tapdığıən geniş sahə, su resurslarının təxmini və əsas mənbəyi, səthi şirin sular  bu gün çaylarda, su anbarlarında, göllərdə,kanallardadır. Bundan əlavə ilk əvvəl içməli su kimi və kommunal-məişət məqsədləri üçün istifadə olunan çox az miqdarda yeraltı şirin sular da var” – Mənbə: “Su resursları”, müəllif: VajaTrapaidze.

Su mövzusunda danışan zaman mütləq Avropa İttifaqının su siyasəti ilə tanış olmalısınız. Avropa İttifaqının çox ölkəsi üçün su siyasətinin müəyyən edilməsinin əsas baza sənədi Avropa İttifaqının müvafiq direktivləridir. Avrodirektivlərdə suyun idarəsi və mühafizəsinin əsas prinsipləri müəyyən edilib. Həmin direktivlərə istinadən və ona uyğunluqla su sahəsində üzv olan ölkələrin milli qanunvericiliyi formalaşıb. Avropa Parlamenti və Avropa Şurasının 2000-ci ilin 23 oktyabr “Su haqqında” çərçivə direktivi su siyasəti sahəsində Avropa qanunvericiliyinin ən əsas və vacib sənədidir. Direktiv Avropa İttifaqı ölkələri üçün su siyasətini müəyyən edir və dost ölkələrdə suyun idarəsi və qorunması ilə bağlı çərçivə qanunu əks etdirir.

“Su haqqında” çərçivə direktivi səth sularının , keçid, sahil sularının və yeraltı suların idarəsinə əsas yaradır. Konkret olaraq su obyektlərinin deqradasiyasının aradan qaldırılmasını, çirklənməninazaldılmasını və qarşısının alınmasını, sudan davamlı istifadə etmək üçün stimullaşdırmanı, suyun ekosistemlərinin davamlı təkmilləşdirilməsini, leysan və quraqlıq nəticələrinin ləğv edilməsini təmin edir. Direktivə əsasən Avropa İttifaqının üzv ölkələri əraziləri çərçivəsində olan çay hovuzlarının identifikasiyasını, eləcə də iki və ya daha çox ölkə ərazisində olan transsərhəd hovuzların identifikasiyasını həyata keçirməli və müvafiq inzibati məsələləri həll etməlidirlər.

Üzv ölkələr təmin etməlidir:

Səth sularının keyfiyyətinin deqradasiyasının aradan qaldırılmasını; Səthsuyu obyektlərinin mühafizəsini, təkmilləşdirilməsini və bərpasını, yüksək su keyfiyyətinin təmin olunmasını; Axar sulardan yaranmış çirkləndirilmənin və təhlükəli maddələrin suya tökülməsininazaldılmasını; Yeraltı suların qorunmasını; Keyfiyyətin yaxşılaşdırılması və bərpasını; Yeraltı suların çirkləndirilməsi və deqradasiyasının aradan qaldırılmasını; Yeraltı sulardan istifadə və bərpa etmə arasında balansın təmin olunmasını.

Sudan səmərəli istifadənin təmin olunması üçün üzv ölkələr suyun istifadəsinə görə uyğun həvəsləndirici mexanizmlər hazırlamalıdırlar. Belə ki, üzv ölkələr həmin direktivlərin həyata keçirilməsi prosesində və konkret olaraq hovuzların idarəsi planının hazırlanmasında, müzakirə və yenilənməsində maraqlanan tərəflərin fəal iştirakını təmin etməlidirlər. Direktivə əsasən Avropa Parlamenti və Avropa Şurası su mühiti, həmçinin, içməli su üçün təhlükə yaradan, müəyyən maddələrlə yaxud maddələr qrupu ilə suyun çirkləndirilməsinə qarşı xüsusi tədbirlər görməlidirlər.

QvemoQartli.ge

Related Posts

რუსთავში ჯანდაცვის საერთაშორისო დღე აღნიშნეს

დღეს, რუსთავში დემოკრატიული ჩართულობის ცენტრის ინიციატივით, ჯანდაცვის სამინისტროსა და ქვემო ქართლის მუნიციპალიტეტების, სოციალური სამსახურების თანამშრომლებს შორის შეხვედრა შედგა. საუბრის თემა...

ნანა მასწავლებელი ეკომიგრანტებით დასახლებული სოფელ ხიხანიდან

სოფელ ხიხანში ნანა მასწავლებლის სახლი ყველამ იცის. მარნეულის მუნიციპალიტეტში, ეკომიგრანტებით დასახლებულ 500 მოსახლიან სოფელში, ნანა გაბაიძე რუსულსაც ასწავლის, ცეკვასაც და ქალთა ფეხბურთის გუნდსაც უძღვება.

3 წლის წინ დაწყებული სარწყავი სისტემის რეაბილიტაციის პროექტი, რომლის შედეგად სოფელმა წვეთი წყალი ვერ მიიღო

2016 წლის ბოლოს, სოფელ ხიხანის და არა მხოლოდ ამ სოფლის, არამედ მარნეულის მუნიციპალიტეტის 1 300 ჰექტარი სასოფლო-სამეურნეო მიწის მონაკვეთის სარწყავი სისტემის უზრუნველყოფისთვის, დაიწყო „საუკუნის პროექტი.“

რუსთავის თვითმმართველობამ პირობა შეასრულა

7 თებერვალს ვწერდით. რომ რუსთავის თვითმმართველობა საკრებულოს სხდომის თარიღს თავის ოფიციალურ საიტზე არ აქვეყნებს. რის გამოც სხდომებზე დასწრება ადგილობრივი ჟურნალისტების...

წალკა ამომრჩეველთა სიის ადგილობრივი რეგისტრატორების გარეშე რჩება

ამომრჩეველთა სიების დაზუსტების უზრუნველყოფის კომისიის ქვემო ქართლის წარმომადგენლობა დღეს დაასრულებს რეგისტრატორთა განაცხადების მიღებას. საუბარია რეგისტრატორებზე, რომლებსაც  ამომრჩეველთა სიის დაზუსტება მოუწევთ....

მარნეულში ნოვრუზ ბაირამი აღნიშნეს

მარნეულში, ნოვრუზ ბაირამის დღესასწაული სახალხო ზეიმით აღნიშნეს. რეგიონის მუნიციპლაიტეტებმა კარვის ფორმის სტენდებზე, მათი რაიონის ფოტოები განათავსეს. კარვებთან სუფრები გაიშალა. განსაკუთრებით...

კულტურული მემკვიდრეობა, რომელიც ქრება

საქართველოს რეგიონებში ასეულობით უყურადღებოდ მიტოვებული ძველი ტაძარია. მათი ნაწილისგან, დღეს ნანგრევებია დარჩენილი. ხშირ შემთხვევაში, ასეთი ტაძრების გარშემო ტერიტორია შემოღობილი არაა....

იმერაში წყლის პრობლემა, განხორციელებული სამუშაოების მიუხედავად, სრულად მაინც ვერ მოგვარდა

წალკის მუნიციპალიტეტის სოფელ იმერაში  72 ოჯახი ცხოვრობს.  ადგილობრივების თქმით, მათ სასმელი წყალი ორი წლის წინ „მიუყვანეს“, მაგრამ იმ გარემოების გამო,...

,,კარდაკარმა” ბინა რუსთავის მერიაში დაიდო

დღეს, რუსთავში ამომრჩეველთა სიების დაზუსტების უზრუნველყოფის კომისიის შეხვედრა შედგა. კომისიამ ბინა რუსთავის მერიის შენობაში დაიდო.  ,, ქვემო ქართლი რთული რეგიონია,...

შენი არჩევანი კანონია!

შენი არჩევანი კანონია!

ხშირად დასმული კითხვები COVID-19-თან დაკავშირებით // Covid-19 haqqında tez-tez verilən suallar

1) რა არის კორონავირუსი? კორონავირუსები   ვირუსების  დიდი  ოჯახია, რომელიც   ფიქსირდება   ადამიანასა   და  ცხოველში. ადამიანებში   ცნობილია   კორონავირუსის   რამდენიმე   ტიპი, რომელიც   სასუნთქი  ...

ჯანდარის ტბა – თავისი დიდი მნიშვნელობით და დიდი სირთულეებით

ჯანდარის ტბას საქართველო და აზერბაიჯანი იყოფს. ტბის ერთი ნაწილი გარდაბნის მუნიციპალიტეტს ეკუთვნის, მეორე კი აზერბაიჯანში, ყაზახის რაიონს. მეზობლები, როგორ უფრთხილდებიამ...

თეთრიწყაროს ახალგაზრდული ცენტრის ამერიკელი მოხალისე

„ვიცი, რომ ერთ დღეს თეთრიწყარო სასიამოვნო მოგონებებით გამახსენდება” – ამბობს თეთრიწყაროს ახალგაზრდული ცენტრის მოხალისე, მალია მულენი, რომელიც ცენტრში სამუშაოდ ამერიკის...

„დიდ დმანისში“ სასმელ წყალს და მაღალმთიანი დასახლების სტატუსს ითხოვენ/“Didi Dmanisi”də içməli su və dağlıq yaşayış məntəqəsi statusu tələb edirlər

ქვემო ქართლის არაერთი დაბა და სოფელი დგას სასმელი წყლის პრობლემის წინაშე. წლებია განხორციელებული თუ დაგეგმილი პროექტების მიუხედავადლ, მოსახლეობისთვის მთავარი პრობლემების...

დაკარგული ტრადიციები და სასუქზე დამოკიდებული ნიადაგი

თინათინ მოსიაშვილი ვახტანგისი საქართველოს სასაზღვრო სოფელია აზერბაიჯანის საზღვართან. 2014 წლის აღწერით, აქ 2375 ადამიანი ცხოვრობს. აქაურები, გარდაბნის რაიონის სხვა სოფლების...

Comments
კომენტარის დატოვება

თქვენი ელფოსტის მისამართი გამოქვეყნებული არ იყო. აუცილებელი ველები მონიშნულია *