23.01.2021 სიღრმისეული ჟურნალისტური ნამუშევრები

წყლის რესურსები და ევროკავშირის პოლიტიკა /Su resursları və Avropa İttifaqının siyasəti

მტკნარი წყლის რესურსები საქართველოს ერთ-ერთ ძირითად სიმდიდრეს წარმოადგენს. მთლიანად საქართველოს მტკნარი წყლის რესურსები წარმოდგენილია: მდინარის ჩამონადენის ზედაპირული და მიწისქვეშა მდგენელებით, მიწისქვეშა წყლებით რომლებიც არ მონაწილეობენ მდინარის ჩამონადენში და უშაუალოდ ხვდებიან ზღვაში, მყინვარების, ტბების, ჭაობების და წყალსაცავების წყლები, რომლებიც ნაწილობრივ მონაწილეობენ მდინარის ჩამონადენის ფორმირებაში.

მრავალწლიურ დაკვირვებათა შედეგად საქართველჴში არსებული წყლის რესურსები ობიექტების მიხედვით შემდგენაირადაა განაწილებული: ზედაპირული ჩამონადენი 31%, ტრანზიტული ჩამონადენი 9%, ტბები 0,7%, მიწისქვეშა ჩამონადენი 22%, წყალსაცავები 3,3%, მყინვარები 30%, ჭაობები 2%, სხვა 2%. მიღებული წყლის რესურსების მოცულობის საშაულო წლიური სიდიდეები. მტკნარი წყლის ეს რესურსები წარმოადგენენ განახლებად რესურსებს, რომლებიც ატმოსფერული ნალექების ხარჯზე ფორმირდებიან . მხოლოდ მყინვარებში მოქცეული წყლის მარაგის 96%-ი წარმოადგენს საუკუნოვან მარაგს, რომელიც არ მონაწილეობს წყლის ყოველწლიურ წრებრუნვაში. [წყარო: „წყლის რესურსები“, ავტორი: ვაჟა ტრაპაიძე]

წყლის რესურსებს ჩვეულებრივ უწოდებენ რომელიმე ტერიტორიის ზედაპირულ და მიწისქვეშა წყლების მარაგს. სახელმძღვანელოებში ხშირად ვხვდებით განმარტებას, რომ წყალი არის წყალბადისა და ჟანგბადის შენაერთი, რომელიც გამოიხატება ფორმულით H 0 H2 O. აქ ლაპარაკია იდეალურად სუფთა წყალზე, რომელიც ბუნებაში გვხვდება და ყოველთვის შეიცავს მყარი ნივთიერებების და გაზების გარკვეულ რაოდენობას გახსნილი სახით. როგორც 200 წლიანმა კვლევამ გვიჩვენა, ზემოდმოყვანილი განმარტება არასრულია და შეესაბამება საწყის ცოდნას წყლის შესახებ. ცნობილია, რომ 70 კგ წონის მოწიფული ადამიანის ორგანიზმი 65-70%-ით შედგება წყლისგან. ცხიმოვან ქსოვილებში და ძვალში 33% წყალია, კუნთებში 77%, ფილტვებსა და თირკმელებში 80 %, ნერვულ ქსოვილებში 84%, მათ შორის 85 % ბიულოგიური პლაზმა შეიცავს 90 % წყალს.

„წყლის რესურსები ითვლებიან განახლებად ბუნებრივ რესურსებად, ოღონდ ამისათვის დღევანდელ ეკოლოგიურ ვითარებაში საჭიროა შესრულდეს ორი პირობა: 

ა) არ იხარჯებოდეს ზედაპირული და მიწისქვეშა წყლის მარაგის ის ნაწილი, რომელსაც ჩვეულებრივ საუკუნებრივ მარაგს უწოდებენ (მყინვარები, ტბები, და სხვა).

ბ) ბუნებრივი წყლის დაბინძურება ადამიანის სამეურნეო მოქმედების შედეგად იმ მაშტაბებით, რომელიც გამოიწვევს შეუქცევადი პროცესებს ჰიდროსფეროში, არ მოხდება.

წყლის რესურსების უშუალო და ძირითად წყაროს, საიდანაც ყველაზე ფართე გამოყენებას პოულობს წყალი, სადღეისოდ წარმოადგენენ ზედაპირული მტკნარი წყლები –მდინარეებში, წყალსაცავებში, ტბებში, არხებში. გარდა ამისა გაცილებით მცირე რაოდენობას მიწისქვეშა მტკნარი წყლების, რომელიც პირველ ყოვლისა გამოიყენება სასმელ წყაროდ და კომუნალურ – საყოფაცხოვრებო მიზნებისათვის“ – წყარო: „წყლის რესურსები“, ავტორი: ვაჟა ტრაპაიძე.

წყლის თემაზე საუბრისას აუცილებელია, გავეცნოთ ევროკავშირის წყლის პოლიტიკას. ევროკავშირის ბევრი ქვეყნისათვის წყლის პოლიტიკის განსაზღვრის ძირითად საბაზო დოკუმენტს ევროკავშირის შესაბამისი დირექტივები წარმოადგენს. ევროდირექტივებში განსაზღვრულია წყლის მართვისა და დაცვის ძირითადი პრინციპები. ამ დირექტივებზე დაყრდნობით და მასთან შესაბამისობაში ყალიბდება წევერი ქვეყნების ეროვნული კანონმდებლობა წყლის სფეროში. ევროპარლამენტისა და ევროსაბჭოს 2000 წლის 23 ოქტომბრის ჩარჩო დირექტივა „წყლის შეახებ“ წყლის პოლიტიკის სფროში ევროპის კანონმდებლობის ყველაზე მთავარ და მნიშვნელოვან დოკუმენტს წარმოადგენს დირექტივა განსაზღვრავს წყლის პოლიტიკას ევროკავშირის წევრი ქვეყნებისათვის და ამდენად წარმოადგენს ჩარჩო კანონს რომელიც უზრუნველყოფს წყლის მართვასა და დაცვას თანამეგობრობის ქვეყნებში.

„წყლის შესახებ“ ჩარჩო დირექტივა ქმნის ზედაპირული წყლების, გარდამავალი და სანაპირო წყლებისა და მიწისქვეშა წყლების მართვის საფუძველს, კერძოდ უზრუნველყოფს წყლის ობიექტების დეგრადაციის თავიდან აცილებას დაბინძურების შემცირებას და აღკვეთას, წყლის მდგრადი მოხმარების სტიმულირებას, წყლის ეკოსისტემების მდგრადობის გაუმჯობესებას, წყალდიდობების და გვალვების შედეგების ლიკვიდაციას. დირექტივის მიხედვით ევროკავშირის წევრი ქვეყნები ვალდებულნი არიან მოახდინონ მათი ტერიტორიის ფარგლებში არსებული მდინარეთა აუზების იდენტიფიცირება, ასევე ტრანსაზსაზღვრო აუზების იდენტიფიცირება, რომლებბიც ორი ან მეტი ქვეყნის ტეროტორიაზეა განფენილი, ასევე მოაგვარონ შესაბამისი ადმინისტრაციული საკითხები.

წევრმა ქვეყნებმა უნდა უზრუნველყონ:

ზედაპირული წყლების ხარისხის დეგრადაციის აღკვეთა; ზედაპირული წყლის ობიექტების დაცვა, გაუმჯობესება და აღდგენა და წყლის მაღალი ხარისხის უზრუნველყოფა;  ჩამდინარე წყლებით გამოწვეული დაბინძურებისა და და სახიფათო ნივთიერებების ჩაშვების შემცირება; მიწისქვეშა წყლების დაცვა; ხარისხის გაუმჯობესება და აღდგენა; მიწისქვეშა წყლების დაბინძურებისა და დეგრადაციის აღკვეთა; მიწისქვეშა წყლების მოხმარებას და აღდგენას შორის თვითბალანსის უზრუნველყოფა.

წყლის რაციონალურად მოხმარების უზრუნველსაყოფად წევრმა ქვეყნებმა უნდა შეიმუშავონ ადექვატური წამახალისებელი მექანიზმები წყლის მოხმარებისათვის. ამასთან წევრმა ქვეყნებმა უნდა უზრუნველყონ დაინტერესებული მხარეების აქტიური მონაწილეობა ამ დირექტივის განხორციელბის პროცესში და კერძოდ აუზების მართვის გეგმის შემუშავებაში, განხილვასა და განახლებაში. დირექტივის თანახმად ევროპარლამენტმა და ევროსაბჭომ უნდა შეიმუშაოს სპეციალური ღონისძიებები გარკვეული ნივთიერებებით ან ნივთიერებათა ჯგუფებით წყლის დაბიძნურების წინააღმდეგ, რომლებიც მნიშვნელოვან საფრთხეს წარმოადგენენ წყლის გარემოსათვის, მათ შორის სასმელი წყლისათვის.მასალა მომზადდა “კავკასიის გარემოსდაცვითი ორგანიზაციების ქსელის” (CENN) მხარდაჭერით, პროექტის ფარგლებში: “ინფორმაცია ცვლილებებისთვის – წყლის, სანიტარიის და ჰიგიენის სტანდარტების პოპულარიზაცია დმანისის, მარნეულის, წალკის და თეთრიწყაროს მუნიციპალიტეტებში.”QvemoQartli.geმასალის გამოყენება შეგიძლიათ, მხოლოდ, ვებგვერდის მითითებით

Şirin  su resursları Gürcüstanın əsas zənginliyindən biridir. Bütün Gürcüstanda şirin su resursları bunlardır: Səthi  və yeraltı axan çaylar, çayın axınında iştirak etməyən və dənizə tökülən yeraltı sular, müəyyən qədər çay axının əmələ gəlməsində iştirak edən buzlaqlar, göllər, bataqlıqlar və su anbarları və yeraltı sular.

Çoxillik əlaqələndirmə nəticəsində Gürcüstnda olan su resursları obyektlərə əsasən belə bölünüb: səth axını 31%, tranzit axını 9%, göllər 0,7%, yeraltı axın 22%, su anbarları 3,3%, buzlaqlar 30%,bataqlıqlar 2%, başqa 2%. Əldə olunan su resurslarının həcminin illik orta zənginlikləri. Şirin suların bu resursları afmosfer çöküntüləri hesabına formalaşmış yenilənən resurslardır. Yalnız buzlaqlarda yığılmış su ehtiyatının 96%-i əsrlik ehtiyatdır və suyun illik dövriyyəsində iştirak etmir. (Mənbə: “Su resursları”, müəllif: VajaTrapaidze)

Hər hansı ərazinin səthi və yeraltı su ehtiyatını adi su resursu adlandırırlar. Dərsliklərdə tez-tez izahata rast gəlirik ki, su hidrogen və oksigen birləşməsidir və HO H2O formulu ilə təsvir olunur. Burada təbiətdə rastlaşdığımızvə həmişə açıq şəkildə bərk maddələrin və qazların müəyyən miqdarından ibarət olan ideal, təmiz sudan söhbət gedir. 200 illik araşdırmanın nəticəsinə görə, yuxarıda verilən açıqlama natamamdır və su haqqında ilkin bilgilərə uyğundur. Məlumdur ki, 70 kq çəkidə yetişmiş insan orqanizminin65-70%-i sudan ibarətdir. Yağlı toxumalarda və sümüklərdə 33%, əzələlərdə 77%, ağciyər və böyrəklərdə 80%, sinir toxumalarında 84% su var, eləcə də  bioloji plazmanın 85%-90%  sudan ibarətdir.

“Su resursları yenilənən təbii resurs olaraq hesab olunurlar, ancaq bunun üçün bugünkü ekoloji vəziyyətdə iki şərt yerinə yetirilməlidir:

a)      Səthvə yeraltı su ehtiyatının adi əsrlik ehtiyatı adlanan hissəsi sərf olunmamalıdır (buzlaqlar, göllər və.s)

b)      İnsanın hərəkəti nəticəsində hidrosferdə idarəolunmaz proseslərin yaranmasına səbəb olacaq miqyasda təbii suyunçirkləndirilməsiolmasın.

Suyun isitfadə etmək üçün tapdığıən geniş sahə, su resurslarının təxmini və əsas mənbəyi, səthi şirin sular  bu gün çaylarda, su anbarlarında, göllərdə,kanallardadır. Bundan əlavə ilk əvvəl içməli su kimi və kommunal-məişət məqsədləri üçün istifadə olunan çox az miqdarda yeraltı şirin sular da var” – Mənbə: “Su resursları”, müəllif: VajaTrapaidze.

Su mövzusunda danışan zaman mütləq Avropa İttifaqının su siyasəti ilə tanış olmalısınız. Avropa İttifaqının çox ölkəsi üçün su siyasətinin müəyyən edilməsinin əsas baza sənədi Avropa İttifaqının müvafiq direktivləridir. Avrodirektivlərdə suyun idarəsi və mühafizəsinin əsas prinsipləri müəyyən edilib. Həmin direktivlərə istinadən və ona uyğunluqla su sahəsində üzv olan ölkələrin milli qanunvericiliyi formalaşıb. Avropa Parlamenti və Avropa Şurasının 2000-ci ilin 23 oktyabr “Su haqqında” çərçivə direktivi su siyasəti sahəsində Avropa qanunvericiliyinin ən əsas və vacib sənədidir. Direktiv Avropa İttifaqı ölkələri üçün su siyasətini müəyyən edir və dost ölkələrdə suyun idarəsi və qorunması ilə bağlı çərçivə qanunu əks etdirir.

“Su haqqında” çərçivə direktivi səth sularının , keçid, sahil sularının və yeraltı suların idarəsinə əsas yaradır. Konkret olaraq su obyektlərinin deqradasiyasının aradan qaldırılmasını, çirklənməninazaldılmasını və qarşısının alınmasını, sudan davamlı istifadə etmək üçün stimullaşdırmanı, suyun ekosistemlərinin davamlı təkmilləşdirilməsini, leysan və quraqlıq nəticələrinin ləğv edilməsini təmin edir. Direktivə əsasən Avropa İttifaqının üzv ölkələri əraziləri çərçivəsində olan çay hovuzlarının identifikasiyasını, eləcə də iki və ya daha çox ölkə ərazisində olan transsərhəd hovuzların identifikasiyasını həyata keçirməli və müvafiq inzibati məsələləri həll etməlidirlər.

Üzv ölkələr təmin etməlidir:

Səth sularının keyfiyyətinin deqradasiyasının aradan qaldırılmasını; Səthsuyu obyektlərinin mühafizəsini, təkmilləşdirilməsini və bərpasını, yüksək su keyfiyyətinin təmin olunmasını; Axar sulardan yaranmış çirkləndirilmənin və təhlükəli maddələrin suya tökülməsininazaldılmasını; Yeraltı suların qorunmasını; Keyfiyyətin yaxşılaşdırılması və bərpasını; Yeraltı suların çirkləndirilməsi və deqradasiyasının aradan qaldırılmasını; Yeraltı sulardan istifadə və bərpa etmə arasında balansın təmin olunmasını.

Sudan səmərəli istifadənin təmin olunması üçün üzv ölkələr suyun istifadəsinə görə uyğun həvəsləndirici mexanizmlər hazırlamalıdırlar. Belə ki, üzv ölkələr həmin direktivlərin həyata keçirilməsi prosesində və konkret olaraq hovuzların idarəsi planının hazırlanmasında, müzakirə və yenilənməsində maraqlanan tərəflərin fəal iştirakını təmin etməlidirlər. Direktivə əsasən Avropa Parlamenti və Avropa Şurası su mühiti, həmçinin, içməli su üçün təhlükə yaradan, müəyyən maddələrlə yaxud maddələr qrupu ilə suyun çirkləndirilməsinə qarşı xüsusi tədbirlər görməlidirlər.

QvemoQartli.ge

Related Posts

ხაიში – შეშინებული რესპონდენტები და სოფლის მთავარი პრობლემა

491 ადამიანი ცხოვრობს თეთრიწყაროს მუნიციპალიტეტის სოფელ ხაიშში. მათი დიდი ნაწილი სვანეთიდან ჩამოსახლებული ეკომიგრანტია, ნაწილი კი შედარებით ახალი მოსახლე.უცნაურად თვალშისაცემია  სოფელში...

პანდემიასთან დაკავშირებით რეგულაციების ნაწილი შეიცვალა

მთავრობის გადაწყვეტილებით თბილისში, რუსთავში, ქუთაისში, ბათუმში, გორში, ზუგდიდში, ფოთსა და თელავში კოვიდ-უსაფრთხოების წესების დაცვის შემთხვევაში, მუშაობას განაახლებენ სავაჭრო ობიექტები, დამატებითი...

16 წლის ედგარ მაზმანიანი ანტიდასავლური პროპაგანდის შესახებ

პროპაგანდა არის ფაქტების და არგუმენტებისა აქტიური გავრცელებაა. ემსახურება საზოგადო აზრის ჩამოყალიბებას. ჩემი აზრით, პროპაგანდა არის ცივი ომის ერთ-ერთი ყველაზე გავრცელებული...

“300-ზე მეტი საჩივრის უდიდესი უმრავლესობა დაუშვებლად ან უსაფუძვლოდ ცნეს, ბევრი მათგანი შესაბამისად არც განხილულა” – ეუთო [Material Azərbaycan dilində əlçatandır]

ეუთოს საერთაშორისო საარჩევნო სადამკვირვებლო მისიამ, საპარლამენტო არჩევნების მონიტორინგის ძირითადი მიგნებები გამოაქვეყნა. ანგარისში ცალსახად უარყოფით მოვლენად არის შეფასებული, კენჭისყრის დღეს,  საჩივრების...

28 ნოემბრიდან ძალაში ახალი შეზღუდვები შედის

საქართველოს მთავრობის გადაწყვეტილებით, 28 ნოემბრიდან  31 იანვრის ჩათვლით ქვეყნის მასშტაბით იზღუდება: 21:00 საათიდან 05:00 საათამდე პირთა გადაადგილება როგორც ქვეითად, ისე...

რუსთაველი მძღოლები გზებზე ტექნიკური მარილის ნაკლებობაზე საუბრობენ

7-8 თებერვალი ისევე, როგორც მთელი ქვეყნისთვის რუსთავისთვისაც უხვნალექიანი იყო. თოვლი, ქალაქის საფეხმავლო მონაკვეთებთან ერთად, გზის საავტომობილო ნაწილზეც დაიდო. ,, ისეთი...

შრომის კოდექსში შესულ ცვლილებებს ქვემო ქართლის საჯარო, სამოქალაქო და კერძო სექტორი გაეცნო

საქართველოს პარლამენტმა, პლენარულ სხდომაზე მესამე მოსმენით, 82 ხმით, მიიღო ცვლილებები საქართველოს შრომის კოდექსში. სწორედ აღნიშნულ ცვლილებებთან დაკავშირებით, ონლაინ შეხვედრა ქვემო...

ბაზარი, რომელიც რუსთაველებში ტალახის ასოციაციას იწვევს

უკვე წლებია რუსთავის მოსახლეობა ე.წ ძველი ბაზრის მიმდინარე ტერიტორიის, ბათუმის ქუჩის რეაბილიტაციას ითხოვს. ასფალტის საფარი ქუჩის  ნაწილზე აყრილია. ორმოები წვიმიან ამინდში...

საშუალოვადიანი განვითარების დოკუმენტების ხარისხის მონიტორინგი

ქვემო ქართლის რეგიონში მიმდინარეობს პროექტი, რომლის მიზანიც ასოცირების ფარგლებში საქართველოს აღებული ვალდებულებების შესრულების ხელშეწყობაა. კონკრეტულად კი, აქცენტი კეთდება ასოცირების სამოქმედო...

მნიშვნელოვანი კვლევები სასმელ წყალთან დაკავშირებით

კვლევა: საქართველოს წყლის ინფრასტრუქტურა – პრობლემები და პერსპექტივები განმახორციელებელი: ორგანიზაცია „მწვანე ალტერნატივა“ ძირითადი მიგნებები: ქვეყნის ქალაქებისა და რაიონების წყალსადენების საუწყებო...

ტრენინგი: გენდერული დისკრიმინაცია შრომით ურთიერთობებში და ქალთა შრომითი უფლებები

ტრენინგი მოიცავს საკითხებს: შრომის უფლების დაცვის ეროვნული და საერთაშორისო კანონმდებლობა - მექანიზმები; დისკრიმინაციის აკრძალვა შრომით ურთიერთობებში, დისკრიმინაციის

რუსთავს ახალი წლის “ლამაზად” შეხვედრა 114 482 ლარი დაუჯდა

საახალწლო სამზადისის დაწყებისას, რუსთავის ადგილობრივი ხელისუფლების წარმომადგენლები აცხადებდნენ, რომ ყველაფერს აკეთებენ იმისთვის, რომ რუსთაველები „ლამაზად“ შეხვდნენ ახალ წელს. ახლა, როდესაც...

რეპორტაჟი: ბოლნისის მუნიციპალიტეტის სოფელი ცურტავი

ბოლნისის მუნიციპალიტეტის სოფელ ცურტავში, რომელსაც ,,შუშანიკის წამების” ავტორის იაკობ ცურტაველის სოფელს უწოდებ, დღეს ქართული ცოტამ თუ იცის. სოფელში 2002 წლის...

რუსთავში 700 ლიფტი რეაბილიტაციის მოლოდინშია

ქალაქის თვითმართველობა ლიფტების რეაბილიტაციას, მოსახლეობასთან ერთად თანადაფინანსების პრინციპით განაგრძობს. პროექტის ფარგლებში პირველ ეტაპზე მარტივი და საშუალო დაზიანების მქონე ლიფტების რეაბილიტაცია...

თიბისი ბიზნესებს 250 000 ლარამდე სესხს სთავაზობს უზრუნველყოფის გარეშე

პირველად საქართველოში, ბიზნესების მხარდასაჭერად და მათი საქმიანობის  გასამარტივებლად, თიბისიში უკვე შესაძლებელია 250 000 ლარამდე სესხით სარგებლობა ქონების და ძირითადი საშუალებების ...

Comments
კომენტარის დატოვება

თქვენი ელფოსტის მისამართი გამოქვეყნებული არ იყო. აუცილებელი ველები მონიშნულია *